“Dit kennen we al.” Die reactie hoor ik vaak zodra de kerndoelen digitale geletterdheid ter sprake komen. Het zouden de vier domeinen van vroeger zijn in een nieuw jasje: praktische ICT-vaardigheden, informatievaardigheden, mediawijsheid en computational thinking. Een vertrouwd rijtje, waar veel scholen jaren aan hebben gewerkt.

Het klopt alleen niet. De nieuwe kerndoelen kennen niet vier maar drie domeinen: praktische kennis en vaardigheden, ontwerpen en maken, en de gedigitaliseerde wereld. Dat is meer dan een ander getal. Wie de drie leest als een herschikking van de vier, mist wat er is veranderd en organiseert straks het verkeerde.

De tijd om dat goed te doen is er nog, maar hij loopt. SLO dateerde de definitieve conceptkerndoelen in juli 2025 en in september gingen ze naar de Tweede Kamer. De wet is inmiddels in het Staatsblad verschenen: vanaf 1 augustus 2027 gelden de kerndoelen digitale geletterdheid, met een overgangsperiode tot 1 augustus 2031 waarin de inspectie stimulerend toezicht houdt. De uitwerking in een algemene maatregel van bestuur volgt nog.

Van een lijst naar drie perspectieven

Het oude model met vier domeinen is een verzameling vaardigheden naast elkaar. Handig om een aanbod in kaart te brengen, en ook nu niet waardeloos. Maar het blijft een lijst die je per onderdeel kunt afvinken.

De drie nieuwe domeinen werken anders. SLO vat ze samen in drie woorden: kundig, creatief en kritisch. Wat is deze technologie en hoe werk je ermee? Wat kun je ermee maken? En wat doet ze met mensen en samenleving? Het zijn manieren van kijken naar dezelfde technologie. Ze verwijzen naar elkaar, en dat is precies waarom je ze niet los kunt aanbieden.

Wat elk domein vraagt

Praktische kennis en vaardigheden is de basis. Digitale systemen, media en informatie, data, en kunstmatige intelligentie. Dat laatste is nieuw en loopt van een eerste kennismaking in het basisonderwijs tot experimenteren met het trainen van AI-systemen in het voortgezet onderwijs. Zonder deze basis blijft de rest in de lucht hangen.

Ontwerpen en maken draait om zelf iets bouwen: een programma, een digitaal product, een oplossing voor een probleem. Hier zitten programmeren en computationeel denken. Wie maakt, begrijpt beter hoe iets werkt, en botst vroeg of laat op de vraag wat zijn maaksel met anderen doet.

Daar begint de gedigitaliseerde wereld. Wat doet technologie met werk en samenleving, hoe kijk je kritisch naar wat er op je scherm verschijnt, en hoe doe je veilig mee? Dat kritische kijken lukt pas goed als je weet hoe de technologie in elkaar zit en zelf hebt ervaren hoe je iets maakt.

SLO schrijft het zelf ook zo op: de domeinen worden alleen van elkaar onderscheiden om ze te kunnen beschrijven. Het uit elkaar halen is een schrijfkeuze. Het is geen ordening voor je onderwijs.

Een leerlijn die door de domeinen loopt

De verleiding is groot om de drie domeinen in kolommen te zetten en per kolom een aanbod te plannen. Domein 1 in de onderbouw, domein 3 in de bovenbouw. Dat is overzichtelijk, en het werkt tegen de bedoeling in.

Een leerlijn digitale geletterdheid loopt dóór de domeinen heen. Een leerling die leert programmeren gebruikt kennis van systemen en stuit op de vraag wat een algoritme met mensen doet. Een goede leerlijn brengt die lijnen samen. Dat is lastiger te plannen dan drie losse blokken. Hoe je zo’n doorlopende structuur opzet, beschreef ik eerder in een leerstructuur voor digitale vaardigheid.

De formulering helpt daarbij. Alle kerndoelen digitale geletterdheid beginnen met “De leerling”. Ze beschrijven wat een leerling kent, kan of heeft ervaren, en de school richt haar programma daarop in. Een deel daarvan laat zich toetsen. Een ander deel gaat over ervaring opdoen, en dat vang je niet in één cijfer. Een school die digitale geletterdheid afmeet aan één toets, doet de opzet tekort.

Ook een vraag voor de begroting

Tot hier lijkt dit een verhaal over onderwijsinhoud. Twee domeinen raken ook de begroting en de informatiebeveiliging.

Ontwerpen en maken heeft een harde infrastructurele kant. Een leerling die iets maakt, heeft apparatuur nodig, software, een plek om te werken en iemand die dat beheert. Dat is een inkoopvraag en een beheerslast die jaren doorloopt. Wie het domein serieus neemt, plant het ook in het meerjareninvesteringsplan.

En AI in het eerste domein brengt een privacyvraag mee. Met welke tools werkt een leerling, onder welke voorwaarden, en waar belanden zijn gegevens? Dat raakt de AVG en het Normenkader IBP FO rechtstreeks. Een kerndoel dat in de klas begint, komt zo op het bord van wie over informatiebeveiliging gaat.

Van wie is dit?

Het snelste antwoord is ook het minst houdbare: “Dat pakt de ICT-coördinator wel op.” Of de digicoach, of die ene collega die het leuk vindt.

Drie perspectieven die door het hele onderwijs lopen, laten zich niet bij één persoon beleggen. In het basisonderwijs ligt de reflex bij de ICT-coördinator. In het voortgezet onderwijs ligt de inhoudelijke sturing bij de secties, en voor digitale geletterdheid bestaat geen sectie. Er is dus niemand aan wie het vanzelf toevalt.

Dan wordt het een bestuurlijke vraag. In welk overleg komt de samenhang tussen de domeinen terug, wie krijgt daar uren voor, en wie spreekt wie erop aan als het jaar voorbij is en de lijn nergens is gaan lopen? Zolang dat niet is belegd, is digitale geletterdheid van iedereen een beetje.

Apparaten en licenties bestel je. Een team dat de drie perspectieven in het eigen vak herkent, bouw je niet in een studiedag. Dat is het deel dat de jaren tot 2031 nodig heeft.

Welke van de drie domeinen heeft in jullie school op dit moment geen eigenaar?

---

Volgende stap. Wil je weten waar jullie staan en welke stap het meest oplevert richting augustus 2027? Plan een gratis kennismaking van 45 minuten.

Lees ook. De themapagina Digitale vaardigheid en De digicoach als sleutelfiguur.