Ossewold.net gaat zijn tiende jaar in. Ik heb een tijd lopen denken over wat je met zo’n moment doet. Een feestje, een nieuw logo, een boek. Het werd een cadeau in Mtangani: een tweejarig onderwijsprogramma voor een school aan de Keniaanse kust.
Dit stuk gaat over hoe dat is gelopen. En over de volgorde, want daar zit de les die ik er zelf uit haal.
Jaren geleden, op een congres van Kennisnet, zat ik te luisteren naar Olivier van Beekum. Hij vertelde over Leaphy: een robotje dat is ontstaan in een vwo-klas, waarmee leerlingen leren programmeren. Goedkoop, open source, bedoeld voor scholen die zich dure roboticasets niet kunnen veroorloven. 2018, of 2019. Precies weet ik het niet meer.
Ik ging naar huis en het bleef me bij. Meer gebeurde er niet.
In diezelfde periode raakte ik betrokken bij Stichting Mtangani. Die maakte de bouw van de Recoye School mogelijk, in het dorp Mtangani, niet ver van de oceaan. Letterlijk bouwen: klaslokalen, een afdak tegen de zon, tafels en stoelen. Uitgevoerd door vakmensen uit het dorp zelf.
Ik droeg bij aan de basis. Aan de bouw, later ook aan een computerlokaal. Een van de vele donateurs, en dat vond ik toen ook de juiste verdeling. Er moet eerst een gebouw staan, en over onderwijs in Kenia had ik niets zinnigs te melden. Het gebouw dus, niet het onderwijs.
De school staat er nu, alle leerjaren draaien, en er zit inmiddels ook een eerste deel voortgezet onderwijs bij.
Wat er in de jaren daarna veranderde, is niet dat ik het gebouw minder belangrijk ging vinden. Wat opkwam was een vraag: hoe mooi zou het zijn als ik naar Recoye kon vertalen waar ik hier dagelijks mee bezig ben.
Ik werk al jaren met scholen aan digitalisering. Dat is mijn vak, dat is waar ik in Nederland mijn dagen aan besteed. En voor Recoye deed ik er niets mee.
Dus zocht ik dat robotje weer op. Leaphy bleek niet alleen in Nederland te werken, maar ook in Kenia. Dat leek me te toevallig om te laten liggen.
Verder zoeken bracht me bij DEAN, het Digital Education Africa Network. Een Nederlandse organisatie die in 2001 werd opgericht, tot 2016 Viafrica heette, en al die jaren met scholen in Oost-Afrika werkt. En daar, in hun programma-aanbod, stond Leaphy.
Er hoefde dus niets bedacht te worden. De kennis, de programma’s, de mensen, allemaal aanwezig en allemaal al met elkaar in contact. Alleen zat Recoye er niet bij.
Half juli vulde ik het contactformulier op hun website in. Begin augustus had ik een videogesprek. Kort daarna sprak de school zelf met het Keniaanse team van DEAN. Half augustus tekende de school. Van eerste bericht tot handtekening: vier weken.
Het programma werkt met een vaste verdeling. De school draagt een eigen deel bij, sponsors dekken de rest. Deels zijn dat Nederlandse bedrijven die hun afgeschreven hardware doneren, die hier wordt verkocht. Voor Recoye betaal ik dat deel.
De Recoye School start met CLASSworks Foundation. Geen aanschaf maar een lidmaatschap van twee jaar:
Die training gaat over digitale middelen in de les, over lesontwerp, over leerlinggerichte didactiek, over veilig internetgebruik en de betrouwbaarheid van digitale bronnen, en over toetsing binnen het competentiegerichte curriculum waar Kenia enkele jaren geleden op is overgegaan. Het Kenya Institute of Curriculum Development heeft dat curriculum goedgekeurd.
De eerste trainingsdagen waren eind augustus. De leerkrachten kwamen daar in het weekend voor terug, zodat er maandag met de kinderen geoefend kon worden.
Ik ging op zoek naar robots. Ik kwam uit bij tablets, een server en twaalf dagen scholing.
De robotica van DEAN zit namelijk in een vervolgprogramma. TechQuest heet het, gemaakt in samenwerking met Leaphy, en het gaat over programmeren, ontwerpen en projectmatig werken met leerlingen. Het bouwt voort op Foundation. Eerst leren leerkrachten digitaal lesgeven, daarna komt het werk met leerlingen.
Al jaren werk ik met het Huis van Digitale Geletterdheid. Het ontstond uit de vraag van opdrachtgevers om helderheid over wat digitale geletterdheid nu eigenlijk van een school vraagt, en uit wat ik in die scholen zag gebeuren.
Dat huis heeft drie lagen, en elke laag heeft zijn eigen publiek. Onderop de fundering, getekend als een trap van drie treden: het juiste onderwijs- en ICT-advies en beleid, de juiste middelen, de juiste ondersteuning. Daarop vier pijlers, leren, weten, delen en meten, die gaan over de docent en de medewerker. Daarboven de balk en het dak, digitale didactiek, ICT-basisvaardigheden, mediawijsheid en computational thinking, en die gaan over de les en de leerling.
De volgorde zit in de tekening. Het dak kan niet zonder de pijlers. Digitale geletterdheid bij leerlingen is pas mogelijk als hun leerkrachten digitaal vaardig zijn.
Wat in Nederland onder middelen valt, zijn devices, netwerk en licenties. In Mtangani zijn het klaslokalen, een afdak tegen de zon, tafels en stoelen, en later een computerlokaal. Dezelfde trede, een andere invulling. Daar zat mijn bijdrage al die jaren, zonder dat ik het zo noemde.
Leg CLASSworks Foundation nu eens naast dat huis. De tablets en de server zijn middelen. De doorlopende begeleiding is ondersteuning. De twaalf trainingsdagen zijn de pijlers. Twee treden van de fundering en de hele docentlaag, in één programma. TechQuest is het dak.
En de onderste trede, advies en beleid, blijft waar hij hoort. Bij de school zelf.
Ik heb dat huis getekend voor Nederlandse scholen, met Nederlandse kerndoelen in mijn achterhoofd. Precies diezelfde ordening komt terug in een programma dat in Nairobi is ontwikkeld voor het Keniaanse curriculum, gemaakt door mensen die mijn model nooit hebben gezien.
Twee partijen die niets van elkaar weten en tot dezelfde volgorde komen, zeggen samen iets wat geen van beide alleen kan zeggen.
En het corrigeerde mij ter plekke. Ik zeg tegen besturen en directies dat je niet begint bij het apparaat. Dat de vraag “wat wil ik dat leerlingen leren” vooraf gaat aan de vraag welk middel je koopt. Dat een aanschaf geen project is maar een voorziening, met beheer en scholing en onderhoud eraan vast. En daar stond ik dan zelf, met een robotje in mijn hoofd.
Het robotje was de deur, niet de bestemming.
Ik heb betaald en ik heb aangedragen. Dat is het.
De school heeft zelf beoordeeld of het paste. De schoolleiding heeft het binnen het team besproken, met het Keniaanse team van DEAN gesproken, en zelf getekend. De trainers zijn Kenianen die de scholen en het curriculum kennen. Wat de kinderen daar leren, bepalen zij en hun leerkrachten.
Ik was er niet bij tijdens de eerste trainingsdagen. Dat is geen bescheidenheid maar de opzet. Als dit alleen werkt zolang er een Nederlander bij staat, werkt het niet.
Twee jaar programma, elk half jaar een ronde van drie dagen. Het tiende jaar van ossewold.net loopt daar gewoon doorheen, en het elfde ook. Daarna kan het dak erop, als de school daar behoefte aan heeft en er klaar voor is. Fundering, pijlers, dak. Drie lagen, en de volgorde klopt.
Dan sluit de cirkel op een manier die ik niet had kunnen bedenken toen ik in die zaal zat: een robot die is ontworpen door leerlingen in een Nederlandse vwo-klas, in handen van kinderen in Mtangani.
Voor nu ligt er iets anders. Een school die begint bij de leerkracht, en een sponsor die zich er verder niet mee bemoeit.
Met dank aan Corien Norder van Stichting Mtangani, aan het team van DEAN in Nederland en Kenia, en aan de leerkrachten van de Recoye School die hun weekend gaven. Foto’s geplaatst met toestemming.
Meer over Stichting Mtangani: stichtingmtangani.nl. Meer over DEAN: dean.ngo. Meer over Leaphy: leaphy.nl. Meer over Het Huis van Digitale Geletterdheid op de pagina Verandermanager ICT en onderwijs | Ossewold.net .
Het model dat ik in mijn adviestrajecten gebruik, bestaat uit drie bouwblokken.
De vraag waarmee elk traject begint: is de school al toe aan het dak, of moet eerst de fundering worden verstevigd?
Lees meer over mijn aanpak: via deze link